Cemil Cahit Saraçoğlu ile Eko-Politik

Türk siyasetinde sosyal demokratların kaderi değişmiyor. Ne zaman kritik bir yasa gündeme gelse, gözler aynı yere çevriliyor: “Sosyal demokratlar yine kendi içinde bölündü mü?”

Tarımda yine aynı filmi izliyoruz. Hasat geliyor… Üretici fiyat bekliyor… Devlet fiyat açıklıyor… Ardından üretici “Bu fiyat yetmez” diyor.

  Trafik sigortasında 1 Ağustos itibarıyla yürürlüğe giren düzenlemeler ilk bakışta teknik ayrıntılar gibi görünebilir. Oysa değişikliklerin tamamına birlikte bakıldığında, Sigortacılık ve Özel Emeklilik Düzenleme ve Denetleme Kurumu'nun (SEDDK) yalnızca bazı uygulamaları değiştirmediği, hasar yönetim sistemini yeniden tasarladığı görülüyor.

Kamu maliyesinde bazı rakamlar vardır ki ilk bakışta olumlu görünür, ancak satır araları okunduğunda bambaşka bir hikâye anlatır. Sosyal Güvenlik Kurumu'nun (SGK) son yıllardaki bütçe performansı da bunlardan biri. Bir tarafta "SGK bütçe fazlası veriyor" söylemi var. Diğer tarafta ise "SGK'nın açıkları bütçeyi batırıyor" eleştirileri...

İthalatta uygulanan KDV düzenlemelerine ilişkin bir ifade, vergi camiasında yorum ayrılığına neden oldu. 57 No.lu KDV Tebliği'nde yer alan "ithalat bedelinin 2,6 milyon TL'yi aşması" şartının hangi ithalatı kapsadığı konusunda farklı görüşler ortaya çıktı.

15 gün süren bir tatilde mail kutumuzda okurlardan gelen ‘Altın ne olur?’ , ‘İran-ABD savaşı petrolü etkilerken bizim maliyetlerimiz ne olacak?’, ‘kurlar da baskı altında ne yapalım?’ yönlü sorulara dilimiz döndüğünce genel bir değerlendirme yapalım…

Türkiye'de kamu yönetiminde "liyakat" tartışması hiç bitmiyor. Hangi hükümet iş başına gelirse gelsin, kamuya yapılan üst düzey atamalar hep aynı soruyu gündeme getiriyor: Göreve kim getiriliyor, hangi ölçütlerle getiriliyor? TBMM Plan ve Bütçe Komisyonu’nda görüşülen 2/3764) esas numaralı Samsun Milletvekili Ersan Aksu ve İzmir Milletvekili Yaşar Kırkpınar ile 104 Milletvekilinin “Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi” de tam bu tartışmanın merkezinde yer alıyor.

Türkiye’de birçok sektörü harekete geçirmesinden dolayı lokomotif sayılan inşaat sektörü yaklaşık iki yıldır yüksek finansman maliyetleri, zayıf iç talep ve ihracatta yaşanan rekabet kaybıyla mücadele ediyor. Tabi bu durum alt sektörleri de etkiliyor. 

  Bize özgü bazı alışkanlıklar vardır. Dünyanın en doğru sistemini de kursanız, onu kısa sürede kendi usulümüze uydurmanın bir yolunu buluruz. Bunun arkasında kimi zaman ekonomik sıkıntılar, kimi zaman da "adam sen de" anlayışı vardır.

Ekonomi yönetimi, dezenflasyon sürecinin devam ettiğini ve sıkı para politikasının sonuç vermeye başladığını anlatırken, ancak enflasyonla mücadelenin henüz istenen noktaya ulaşmadığına da inceden vurgu yapıyor.

  Bir ekonominin gerçek sağlığı AVM'lerdeki kalabalıkla değil, fabrikanın bacasıyla, tarlanın bereketiyle ölçülür. Türkiye ekonomisi son 23 çeyrektir kesintisiz büyüyor. Kâğıt üzerinde bakıldığında bu önemli bir başarı gibi görünüyor. Ancak rakamların biraz derinine inildiğinde tablo aynı ölçüde parlak görünmüyor.

2024 yılı "Emekli Yılı" olarak ilan edildiğinde, milyonlarca emekliye umut satıldı.

Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK), 14 gün sonra temmuz ayının 3’ünde tüketici fiyat endeksin­de (TÜFE) haziran ayının tü­münde gerçekleşen aylık deği­şimi açıklayacak.

ABD-İsrail- İran arasında bu yılın şubat sonunda başlayan savaşın bugünlerde anlaşma ile sona ermesi bekleniyor. Savaşın sona ermesi küresel piyasalarda emtia piyasalarının da normale dönmesini sağlayacak. Peki Türkiye’yi savaş sonrası emtia alanındaki gelişmelerde neler bekliyor?

Faiz artarsa, sabit bırakılırsa, düşerse piyasalarda ne yaşanır?

Cumhurbaşkanı Erdoğan  "Faizin olduğun yerde bereket olmaz" dediğine göre faizin yüksek olduğu lafları belli ki yeniden gündeme gelecek. Biz de faizden ne anlamamız gerektiğini izah etmeye çalışalım...

Piyasalarda herkes aynı sorunun peşinde: Altın ne olacak, dolar nereye gidecek, petrol yükselmeye devam edecek mi?

Okurlardan son on gündeki gelişmelerle ilgili  “içeride siyasette yaşanılanları nasıl yorumlamalı”  şeklinde gelen bazı sorulara, ekonomi yönünden dilimiz döndüğünce cevap vermeye çalışalım. Açıkçası yukarıdaki soru,  “CHP’de yaşanan kriz, Türkiye’yi nereye götürür?”  sorusundan daha geniş bir anlam taşıyor. Çünkü Türkiye gibi güçlü yürütme sistemine sahip ülkelerde ana muhalefet partisinin yaşadığı kriz,  yalnızca o partiyi değil , siyasal sistemin tamamını etkiler.

Cumhuriyet Halk Partisi, son 10 gündür Mutlak Butlan davası sonucu atanan bir genel başkan tartışması içine çekilmişken, şimdi de partide emeği ile çalışan insanların hukuksuz şekilde işten çıkartmaları ile gündeme geliyor.

Akaryakıt ürünlerinden 1 Haziran 2026 Pazartesi günü motorine 7,25 TL, benzinde 1.38 TL indirim bekleniyor.  Motorinde tahminimiz indirim tutarının tamamının pompa fiyatlarına yansıyacağı yönünde. Ancak motorin ile benzin arasında uzun süreden sonra ilk kez denklem değişebilir...

Merkez Bankası’nın 11 Haziran’daki Para Politikası Kurulu (PPK) toplantısı yalnızca bir faiz kararı olmayacak. Aynı zamanda siyasette yaşanılanların ekonomi üzerindeki etkisine verilen bir güven testi niteliği taşıyacak.

Siyasette yaşanan kırılmaların ekonomiye faturası uzun dönemli olur. 19 Şubat 2001’de Anayasa kitapçığının fırlatılmasıı… 19 Mart 2025 sabahı yaşananlar… Türkiye ekonomisinin yürümekte zorlanan enflasyon programı 21 Mayıs 2026 Perşembe günü CHP’ye yönelik ‘Mutlak Butlan’ kararı ile daha kırılgan, daha maliyetli bir evreye girecek görünüyor.

2025 yılı Aralık ayında TBMM’den 2026 Bütçesi geçerken “Bu bütçe daha fazla harcama, daha fazla faiz, daha fazla borç demek” diye uyarılar yapılıyordu. O günlerde özellikle tek bir kaleme dikkat çekiliyordu: Faiz ödemeleri.

Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası yılın ikinci enflasyon raporunu açıkladı. Ama ortada bir "hedef" değil, ekonomideki çöküşün resmi tutanağını gördük.

Türkiye’nin eğitim tartışmalarında bazı başlıklar vardır ki, aslında eğitimden çok, bir ülkenin nasıl bir toplum olmak istediğini ele verir. 1940’lardaki Köy Enstitüleri ile 2021’de hız kazanan Mesleki Eğitim Merkezleri (MESEM) karşılaştırması tam olarak böyle bir aynadır. Bu ülke “ düşünen insan mı yetiştirmek istiyor, yoksa çalışan insan mı” sorusuna nasıl yanıt verelim?

TBMM Plan ve Bütçe Komisyonu’nda kabul edilen yeni varlık barışı düzenlemesi, iktidar ortaklarının oy çoğunluğuyla Genel Kurul’a sevk edildi. Ancak düzenleme daha şimdiden ciddi soru işaretlerini beraberinde getirdi.

“Yapılandırma gündemde mi?” başlıklı son yazımıza gelen tepkilere cevap niteliğinde olması amacıyla 13 Haziran 2021’deki “Yapılandırıyoruz ama tahsil edemiyoruz” yazımızı bugüne de bazı notlar düşerek okurlara yeniden sunalım.   Önceki yapılandırma verilerini de göreceksiniz.

Türkiye’de devletin alacağı olan vergi, ssk prim borçlarının ödemeleri hep ikincil plana atılır. Ekonominin sıkıntılı dönemlerinde gözler hemen Hazine ve Maliye Bakanlığı’nın birikmiş alacaklara bir yapılandırma talebine döner. Hazine ve Maliye Bakanlığı (HM) da uygulamaya koyduğu yapılandırmalardan bugüne kadar istediği sonucu hiçbir zaman alamamıştır. Bütün yapılandırmaların sonuçlarında biriken alacakların ortalama yüzde 30-33 oranı tahsil edilmiştir.

Cumhurbaşkanlığı Yatırım Ofisi ile birlikte Hazine ve Maliye Bakanlığı bürokratlarınca Körfez’deki sermayenin savaş ile birlikte nasıl bir seyir izleyeceği yönünde son iki ayda başlatılan bir incelemenin perde arkasını anlatalım.

“Emper-kapital”… Yani emperyalizm ile kapitalizmin iç içe geçtiği, sermayenin sınır tanımadığı aşama. Bugün o finans kapitalin omurgasını kim oluşturuyor? Bankalar. Modern kapitalist düzende üretimden çok finansın belirleyici olduğu bir evreye geldik. Bugün dünyada olup biten hiçbir büyük kriz “tesadüf” değil. Her kriz, sermaye için yeniden paylaşım fırsatı. Her savaş, finans kapital için yeni bir bilanço kalemi. Yıkılan şehirler, yerinden edilen halklar, çöken ekonomiler… Bunların tamamı birilerinin gelir tablosunda “kâr” olarak yazılıyor.

1999-2008 arasında işe girenlerin emeklilik hayatına ulaşma koşulları içler acısı…. Çalışma hayatı ile ilgili yıllar içinde alınan siyasi kararlar açık bir adaletsizlik ürettiği için yaşanan tablo artık zorluk sınırını aşıyor. Adaletsizlik hissine dönüşüyor. Milyonlarca insan ne tam anlamıyla emekli olabiliyor ne de çalıştığı yılların karşılığı olan kıdem tazminatına ulaşabiliyor. Aynı işi yapan insanlar, sadece işe başlama tarihleri farklı diye bambaşka kurallara tabi tutuluyor.

  Ekonomiyi artık sembollerle konuşmaya başladık. Mesela 5 milyon lira değerinde bir evi TL ile almak isterseniz 28 kilogram parayı taşımanız gerekiyor. Aynı evi dolarla almak istediğinizde 1 kilo 125 gram taşımanız yetiyor. Bu söylediğim bir detaydan çok, ekonominin vardığı tablo…

Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde yaşanan Genel Kurul’a katılma ile ilgili son yoklama tartışması, ilk bakışta sıradan bir siyasi polemik gibi görünebilir. İktidar kanadı muhalefeti suçluyor, muhalefet ise iktidarın Meclis’e sahip çıkmadığını söylüyor. Oysa mesele ne yoklama isteyen muhalefet ne de oturumu yöneten başkan vekili… Mesele çok daha derinde. 2018 sonrası kurulan yeni sistemin doğasında.

  Ortadoğu’da dengeler değişiyor. Yıllarca güvenliğini ABD’ye yaslayan Körfez monarşileri, İran karşısında bu korumanın sandıkları kadar güçlü olmadığını gördükçe yeni “liman” arayışına yöneldi. Türkiye ise tam bu noktada devreye girecek önemli bir çalışma içerisinde. Vergi indirimleri, özel teşvikler ve yatırımcı dostu düzenlemelerle bu sermayeyi çekmeye hazırlanıyor.

Tarım ve Orman Bakanlığı’nın Resmi Gazete’de 4 Nisan tarihinde yayımladığı “Tarım Arazilerinin Korunması ve Kullanılması Hakkında Yönetmeliği”ndeki ifadeler işin uzmanlarınca ciddiye alınmadı. 26 maddelik yönetmeliğin 15’inci maddesi “Büyük ovalarda tarım arazilerinin amaç dışı kullanımı” nı, 16’ncı maddesi “Tarım arazilerinin tarım dışı amaçlı kullanımı ile ilgili genel hükümlerini” kapsıyor.

Türkiye ekonomisi 2026 yılına zaten derinleşen bir geçim kriziyle girmişti. Şimdi bu kırılgan zemine bir de jeopolitik şok eklenmiş durumda. Ekonomi yönetiminin dile getirdiği “enflasyonu kontrol altına aldık” söylemi, sahadaki gelişmelerle giderek daha fazla çelişiyor. Çünkü savaşın tetiklediği enerji fiyatları, bütün hesapları yeniden bozuyor.

Dünya Sağlık Örgütü (WHO) şehirlerde kişi başına düşen yeşil alanın en az 9 metrekare olması gerektiğini, 10-15 metrekarenin ise ideal olduğunu belirtir. Dünya şehirleriyle ilgili istatistiksel raporlar yayınlayan World Cities Culture Forum’un son raporunda 34 büyük kentin halka açık yeşil alanlarının kentlerin yüzölçümüne ve nüfus kalabalıklığı ölçeğine bakıldığında İstanbul’un yüzde 2.2 ile kamuya açık yeşil alan yüzdesinde dünyanın en düşük şehri olduğu göze çarpıyor.

Hazine taşınmazları… Yani bu ülkenin ortak malı. Yani 85 milyonun hakkı. Ama yıllardır herkesin bildiği bir gerçek var: “Adamını bulanın” göz diktiği yerlerdir buralar.

Okurlardan gelen sorular aynı noktada birleşiyor: “Ekonomide son haftalarda gelen sinyaller, yaklaşan bir krizin habercisi mi?” Soğukkanlı olalım ama gözümüzü de kapatmayalım.

Bir ülke kendi avantajlarını ve dezavantajlarını doğru tespit edemiyorsa ne ekonomi yönetebilir ne de refah üretebilir. Bu kadar basit. Çünkü üretim maliyetleri, kaynak yapısı ve rekabet gücü; hamasi söylemlerle değil, gerçeklerle belirlenir. Ve bu gerçeklerle yüzleşmeden kalkınma hayali kurmak, sadece kendini kandırmaktır. Türkiye tam da bu noktada kritik bir kırılmanın içerisinde...

  Ortadoğu’da patlayan her savaş için aynı hikâye anlatılır: “Güvenlik”, “istikrar”, “barışın korunması”… Ama artık bunu sağır sultan bile duymuştur: Bu savaşların çoğu güvenlik için değil, düşen kârları yeniden yükseltmek için çıkar.

Türkiye, sermaye hareketlerinin serbest bırakıldığı 1989 yılından bu yana birçok ekonomik sarsıntı yaşadı. 1994 krizi, 2000–2001 finansal çöküşü , 2008–2009 küresel krizi ve son olarak 2018–2022 kur ve enflasyon dalgası … Her krizin nedeni farklıydı. Ama sonuçları neredeyse aynıydı: yüksek enflasyon, daralan üretim, yükselen işsizlik ve toplumun satın alma gücünde sert düşüş. Şimdi ise Türkiye bambaşka bir riskle karşı karşıya.

Ortadoğu’da yükselen savaş tamtamları yalnızca bölgeyi değil, dünya ekonomisinin kırılgan damarlarını da titretiyor. İran’a yönelik baskı ve saldırı söylemleri sürerken, Washington’un dünyaya anlattığı hikâye yine aynı: “nükleer tehdit.” Oysa İran’ın nükleer programının temelleri, bizzat Batı’nın açık desteğiyle, Şah Rıza Pehlevi döneminde atılmıştı.

İsrail-ABD-İran üçgenindeki gerilimin şimdilik daha fazla tırmanmayacağı görülüyor. İran’ın Hürmüz Boğazı’nı kapatma tehdidi sert bir siyasi mesaj olabilir. Ancak ekonomik gerçekler bu tehdidin uygulanabilir olmadığını gösteriyor. Böyle bir hamle:Küresel ekonomiyi sarsar, Çin’i rahatsız eder, Ama en ağır faturayı yine İran’a keser. Hazine 3 gün özellikle bekledi

Türkiye’de tarım stratejik mi? Evet. Peki kazanan kim? Ne çiftçi. Ne besici. Ne de tüketici. Tarımsal Üretim ve Küçükbaş Yetiştiricileri Derneği (TÜRKYED) Başkanı Nihat Çelik’in verdiği rakamlar, soframızdaki yangının nereden çıktığını açık açık gösteriyor.

İstanbul’da bir site düşünün… Aidatlar ödeniyor, güvenlik kulübesinde personel nöbette, temizlik yapılıyor, peyzaj düzenli. Her şey “yolunda” görünüyor. Ta ki bir sabah gerçeğin kapıya dayanmasına kadar.

Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) geçen hafta 2025 yılı hayvansal üretim verilerini açıkladı. Rakamlar artışı gösteriyor. Büyükbaş hayvan sayısı yüzde 4,3 artarak 17 milyon 709 bine çıktı. Küçükbaş hayvan sayısı yüzde 5,4 artarak 57 milyon 874 bine ulaştı. Cumhurbaşkanı Erdoğan da önceki gün, çiftçilere 150 bin küçükbaş hayvanın uygun şartlarda verileceğini açıkladı. 2025’te 706 milyar lira destek, 2026’da ise 939 milyar liralık kaynak… Son 23 yılda 117 milyar dolarlık tarım dış ticaret fazlası… Kâğıt üzerindeki tablo güçlü. Ama kasap vitrinindeki tablo öyle mi?

  Ramazan geldi. Ama sofraya önce zam geldi. Her yıl aynı senaryo. Takvim yaprağı değişiyor, etiketler değişiyor. Dayanışma ayı başlıyor ama fiyatlar sanki fırsat sezonu açılmış gibi yükseliyor.

Ekonomi yönetimi ısrarla uygulanan dezenflasyon sürecinin etkilerinin yılın ikinci yarısından sonra alınacağını söyleyedursunlar, açıklanan merkezi yönetim bütçesi 2026 yılına da yüksek açıkla başladı. Yılın ilk ayında bütçe açığı, 2025’in ocak ayına göre yüzde 54.1 fazla oldu.