Hazine ve Maliye Bakanlığı (HM) da uygulamaya koyduğu yapılandırmalardan bugüne kadar istediği sonucu hiçbir zaman alamamıştır. Bütün yapılandırmaların sonuçlarında biriken alacakların ortalama yüzde 30-33 oranı tahsil edilmiştir.
Cumhurbaşkanlığı Yatırım Ofisi ile birlikte Hazine ve Maliye
Bakanlığı bürokratlarınca Körfez’deki sermayenin savaş ile birlikte nasıl bir
seyir izleyeceği yönünde son iki ayda başlatılan bir incelemenin perde arkasını
anlatalım.
“Emper-kapital”… Yani emperyalizm ile kapitalizmin iç içe geçtiği, sermayenin sınır tanımadığı aşama. Bugün o finans kapitalin omurgasını kim oluşturuyor? Bankalar.
Modern kapitalist düzende üretimden çok finansın belirleyici olduğu bir evreye geldik. Bugün dünyada olup biten hiçbir büyük kriz “tesadüf” değil. Her kriz, sermaye için yeniden paylaşım fırsatı. Her savaş, finans kapital için yeni bir bilanço kalemi. Yıkılan şehirler, yerinden edilen halklar, çöken ekonomiler… Bunların tamamı birilerinin gelir tablosunda “kâr” olarak yazılıyor.
1999-2008 arasında işe girenlerin emeklilik hayatına ulaşma koşulları içler acısı….
Çalışma hayatı ile ilgili yıllar içinde alınan siyasi
kararlar açık bir adaletsizlik ürettiği için yaşanan tablo artık zorluk
sınırını aşıyor. Adaletsizlik hissine dönüşüyor. Milyonlarca insan ne tam
anlamıyla emekli olabiliyor ne de çalıştığı yılların karşılığı olan kıdem
tazminatına ulaşabiliyor.
Aynı işi yapan insanlar, sadece işe başlama tarihleri farklı diye bambaşka kurallara tabi tutuluyor.
Ekonomiyi artık sembollerle konuşmaya başladık. Mesela 5 milyon lira değerinde bir evi TL ile almak isterseniz 28 kilogram parayı taşımanız gerekiyor. Aynı evi dolarla almak istediğinizde 1 kilo 125 gram taşımanız yetiyor.
Bu söylediğim bir detaydan çok, ekonominin vardığı tablo…
Ortadoğu’da dengeler değişiyor. Yıllarca güvenliğini ABD’ye
yaslayan Körfez monarşileri, İran karşısında bu korumanın sandıkları kadar
güçlü olmadığını gördükçe yeni “liman” arayışına yöneldi. Türkiye ise
tam bu noktada devreye girecek önemli bir çalışma içerisinde. Vergi
indirimleri, özel teşvikler ve yatırımcı dostu düzenlemelerle bu sermayeyi
çekmeye hazırlanıyor.
Tarım ve Orman Bakanlığı’nın Resmi Gazete’de 4 Nisan tarihinde yayımladığı “Tarım Arazilerinin Korunması ve Kullanılması Hakkında Yönetmeliği”ndeki ifadeler işin uzmanlarınca ciddiye alınmadı. 26 maddelik yönetmeliğin 15’inci maddesi “Büyük ovalarda tarım arazilerinin amaç dışı kullanımı”nı, 16’ncı maddesi “Tarım arazilerinin tarım dışı amaçlı kullanımı ile ilgili genel hükümlerini” kapsıyor.
Türkiye ekonomisi 2026 yılına zaten derinleşen bir geçim kriziyle girmişti. Şimdi bu kırılgan zemine bir de jeopolitik şok eklenmiş durumda. Ekonomi yönetiminin dile getirdiği “enflasyonu kontrol altına aldık” söylemi, sahadaki gelişmelerle giderek daha fazla çelişiyor. Çünkü savaşın tetiklediği enerji fiyatları, bütün hesapları yeniden bozuyor.
Dünya Sağlık Örgütü (WHO) şehirlerde kişi başına düşen yeşil alanın en az 9 metrekare olması gerektiğini, 10-15 metrekarenin ise ideal olduğunu belirtir.
Dünya şehirleriyle ilgili istatistiksel raporlar yayınlayan World Cities Culture Forum’un son raporunda 34 büyük kentin halka açık yeşil alanlarının kentlerin yüzölçümüne ve nüfus kalabalıklığı ölçeğine bakıldığında İstanbul’un yüzde 2.2 ile kamuya açık yeşil alan yüzdesinde dünyanın en düşük şehri olduğu göze çarpıyor.
Ama yıllardır herkesin bildiği bir gerçek var:
“Adamını bulanın” göz diktiği yerlerdir buralar.
Soğukkanlı olalım ama gözümüzü de kapatmayalım.
Bir ülke kendi avantajlarını ve dezavantajlarını doğru tespit edemiyorsa ne ekonomi yönetebilir ne de refah üretebilir. Bu kadar basit.
Çünkü üretim
maliyetleri, kaynak yapısı ve rekabet gücü; hamasi söylemlerle değil,
gerçeklerle belirlenir. Ve bu gerçeklerle yüzleşmeden kalkınma hayali kurmak,
sadece kendini kandırmaktır.
Türkiye tam da bu noktada kritik bir kırılmanın içerisinde...
Ortadoğu’da patlayan her savaş için aynı hikâye anlatılır:
“Güvenlik”, “istikrar”, “barışın korunması”…
Ama artık bunu sağır sultan bile duymuştur:
Bu savaşların çoğu güvenlik için değil, düşen kârları yeniden yükseltmek
için çıkar.
Türkiye, sermaye hareketlerinin serbest bırakıldığı 1989 yılından bu yana birçok ekonomik sarsıntı yaşadı.
1994 krizi, 2000–2001 finansal çöküşü, 2008–2009 küresel krizi ve son olarak 2018–2022 kur ve enflasyon dalgası…
Her krizin nedeni farklıydı.
Ama sonuçları neredeyse aynıydı:
yüksek enflasyon, daralan üretim, yükselen işsizlik ve toplumun satın alma gücünde sert düşüş.
Şimdi ise Türkiye bambaşka bir riskle karşı karşıya.
Ortadoğu’da yükselen savaş tamtamları yalnızca bölgeyi değil, dünya ekonomisinin kırılgan damarlarını da titretiyor. İran’a yönelik baskı ve saldırı söylemleri sürerken, Washington’un dünyaya anlattığı hikâye yine aynı: “nükleer tehdit.” Oysa İran’ın nükleer programının temelleri, bizzat Batı’nın açık desteğiyle, Şah Rıza Pehlevi döneminde atılmıştı.
Tarımsal Üretim ve Küçükbaş Yetiştiricileri Derneği (TÜRKYED) Başkanı Nihat Çelik’in verdiği rakamlar, soframızdaki yangının nereden çıktığını açık açık gösteriyor.
Rakamlar artışı gösteriyor.
Büyükbaş hayvan sayısı yüzde 4,3 artarak 17 milyon 709 bine
çıktı.
Küçükbaş hayvan sayısı yüzde 5,4 artarak 57 milyon 874 bine ulaştı.
Cumhurbaşkanı Erdoğan da önceki gün, çiftçilere 150 bin küçükbaş hayvanın uygun şartlarda verileceğini açıkladı.
2025’te 706 milyar lira destek, 2026’da ise 939 milyar liralık kaynak…
Son 23 yılda 117 milyar dolarlık tarım dış ticaret fazlası…
Kâğıt üzerindeki tablo güçlü.
Ama kasap vitrinindeki tablo öyle mi?
Ramazan geldi.
Ama sofraya önce zam geldi.
Her yıl aynı senaryo. Takvim yaprağı değişiyor, etiketler değişiyor. Dayanışma ayı başlıyor ama fiyatlar sanki fırsat sezonu açılmış gibi yükseliyor.
Ekonomide yaşanan sıkıntılara çözümün 10 bin ton olduğu
söylenen altınların çıkarılması ile çözüleceği sanılıyor. Enflasyona çözüm bulamayan
Merkez Bankası da ‘altın yüzünden’ demeye başladı. Banka meteoroloji müdürlüğü
gibi yağışların azlığı çokluğu bahanesinin enflasyon için inandırıcı olmadığını
anlamış olacak ki; şimdi yastık altındaki altınlara taktı kafayı. Yastık altında
ne kadar olduğunu sayamayacağımıza göre salla gitsin “600 milyar dolar
değerinde altın var” dedi.
Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu’nun (BDDK) kredi
kartlarına limit getirme kararı 15 şubatta yürürlüğe girecek. Kredi kartında
toplam limiti 400 bin liranın üzerinde olan ancak doldurmayan
kullanıcıların limitleri kademeli düşürülecek.
Türkiye her ekonomik sıkışıklığını, Cumhuriyetin kuruluşundan bu yana kurulan kamu işletmelerini satarak ya da işletme hakkının devri ile başlayan özelleştirmelerle aşmaya çalışıyor. Ama özelleştirme; gelecekteki kazançtan iskonto yaparak vazgeçmekten başka bir şey değildir. Ya da iskontolu mal satışı demektir.
Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu’nun (BDDK) son aldığı kredi kartlarındaki limitlerin düşürülmesi kararı, “Kartlarda kredi limiti mi düşürüldü yoksa, ekonomi yönetiminin kredisi mi” sorusuna yol açtı.
Dünyada bu yıl ve önümüzdeki yıllarda yaşanacakların bizi etkilemeyeceğini söyleyemeyiz. Ancak, bize ait sorunlarımızı çözemezsek, bizim gibi ülkelerde küresel risk etkisi katlamalı olacak
Kalıcı yaz saatinin Türkiye’nin enerji faturasını düşürüp düşürmediğini sorgulamaya devam ediyoruz. Bu bölümde uygulamanın etkilerinin çalışma hayatı ve günlük yaşam ile eğitim ve toplum psikolojisi yönüyle irdeleyelim.
Sonunda da çözüm önerimizi verelim…
Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanı Alparslan Bayraktar, geçtiğimiz yılın kasım ayında yaz saati uygulaması sayesinde 2016’dan bu yana 13 milyar kilovatsaat enerji tasarrufu sağlandığını söyledi. CHP’li Ali Karaoba'nın ise uygulamanın başladığından bu yana geçen 9 yılda yapılan tasarrufun kişi başı 1 doların bile altında kaldığını söylemesi dikkat çekti.
Biz de hakikaten övünülen tasarruf büyüklüğü karşısında ‘atılan taşın kurbağayı ürkütüp ürkütmediğine’ bakalım istedik.
Asgari ücrete yüzde 27’lik artış oldu. Bu artış, asgari ücretli olmayan kesimlerde de bir beklenti yarattı. Ama öyle bir durumdayız ki, ücretlere gelen zammı devlet belirliyor. Halbuki örgütlü ve sendikalı olarak pazarlıkla bu zamları belirleyebilmeliyiz. Ama pazarlık gücümüz yok. Tepeden yüzde 25-27 olacak deniliyor ve o oranda karar kılınıyor. Sesini çıkarabilen var mı, yok?
Dar ve sabit gelirliler üzerinde TÜİK marifetiyle ‘sefalet ücretine’ devam edilirken, istenirse ücretliler üzerindeki vergi dilimi yükü bir nebze de olsa düşürülebilir…
Çoğunuzun bildiği bir konudan bahsedeceğim.
Yılın son günü TÜİK’ten “Yoksulluk ve Yaşam Koşulları İstatistikleri, 2025” verileri geldi. Verilere bakınca TÜİK’in enflasyondan sonra yoksulluğu da ‘dize’ getirdiği görülüyor. TÜİK’e göre göreli yoksulluk oranı 0,6 puan düşerek yüzde 13 olmuş.
