Cemil Cahit Saraçoğlu ile Eko-Politik

  Türkiye'de ücret gelirlerinden alınan vergiler arasındaki adaletsizlik giderilmediği gibi, enflasyonist dönemlerde bu adaletsizlik iyiden iyiye derinleşiyor.

Uzun bir süredir şirket sahibi dostlardan ‘Enflasyon düzeltmesi yaptıracak mıyım’ yönünde sorular geliyor. Konuyu Hazine ve Maliye Bakanlığı’ndaki bürokratlara yönelttim. Aldığım cevap;

“Tekkeyi bekleyen çorbayı içer” diye bizde güzel bir söz var. Sabrı anlatır. İngiltere Kralı Charles de tekkeyi bekledi, çorbayı içme sırası Charles’e geldi. 8 Eylül 2022’de İngiltere Kralı oldu. Oldu ama beklediği süre boyunca derslerine hiç çalışmamış ki; İngiltere’de enflasyon yüzde 2.6’ya çıkmış.

Okurlar, 2024 yılı içerisinde emeklilik dilekçesini verip vermeme konusunda kararsız. Bize gelen soruları paylaşayım. “Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı niye ‘2025’te emekli olanlarda yüzde 30 kayıp olacak’ diyor. Bakanlık olarak ‘siz orada ne yapıyorsunuz?’ Gerekli düzenlemeyi neden yapmak istemiyorsunuz? Emekli olacakların yerine yeni kadro açılmasını mı istiyorsunuz”? şeklinde geliyor.

Türkiye asgari ücrette ve emekli maaşlarındaki sefalet ücretini tartışırken, geçen temmuz ayında TBMM’de yasası çıkarılan bir düzenlemenin uygulama süresine sayılı günler kaldı. Bu düzenlemenin ilk uygulama tarihi 1 Eylül 2024 idi, 1 Ocak 2025’e ertelendi.

Ankara kulisleri, bir yandan Suriye’de son yaşanan gelişmeleri yorumlamaya çalışıyor, öte yandan bir yıldır artış yapılmayan yaklaşık 7 milyon kişiyi ilgilendiren asgari ücrete ne zam yapılacağını tartışıyor.

Geldik yine bir asgari ücret sürecine. ‘Asgari Ücret Tespit Komisyonu’ ilk toplantısına yarın yani 10 Aralık tarihinde başlıyor. 20 gün kadar ülkede bir gaz alma süreci olacak. Asgari ücret tartışmalarının nedenini tam ortaya koymadığımız sürece, ‘gaz alma’ toplantıları da hep olacak. Biz gazeteciler de o toplantıları fiyakalı, gösterişli kısacası alengirli başlıklar ile anlatmaya çalışacağız.

Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) kasım ayı enflasyonunun aylık 2,24 olduğunu açıkladı. Geriye aralık ayındaki enflasyon oranı kaldı. Biliyorsunuz, o da Ocak ayının 3’ünde açıklanacak.

Hazine ve Maliye Bakanlığı 18 Ekim 2024 tarihinde bir karar aldı 7 bin lira üzeri alışverişlerde ödemelerin yalnızca banka veya kredi kartı ile yapılmasını zorunlu hale getirdi. Bunun amacı ekonominin kayıt altına alınmasını sağlamaktı.

Resmi Gazete’de dün 2025 yılında emlak vergisinden, MTV’ye, çevre temizlik vergisinden harçlara, trafik cezalarından VUK’daki cezalara, gelir vergisi hadlerini, IMEI kayıt harcından, otoyol geçiş ücretlerine, yurtdışı çıkış harcına kadar birçok kalemde yüzde 43,93 oranında artış yapılacağını ortaya koyan yeniden değerleme oranı (YDO) yayımlandı.

Türkiye 1952 yılının 18 Şubat tarihinde NATO’ya katıldı. Üsteli SSCB’nin etrafını sarmayı amaçlayan NATO anlaşmasına Türkiye’nin katılmasını Truman Doktrini tetikledi aslında.

Geçtiğimiz hafta sonu Hazine ve Maliye Bakanlığı’nın TBMM Plan ve Bütçe Komisyon’ndaki 2025 yılı bütçe görüşmelerinde Bakan Mehmet Şimşek, “Geçen sene asgari ücret yüzde 107,5 arttı. Enflasyon neydi, geçen sene enflasyon neydi? Yüzde 65” ifadeleri ile kafalarda yeni bir soru işareti yarattı.

TBMM Plan ve Bütçe Komisyonu’nda geçtiğimiz Cuma, Hazine ve Maliye Bakanlığı’nın 2025 yılı bütçe görüşmeleri vardı. Milletvekillerinin eleştirileri ve soruları oldu.  Ancak İYİ Parti Samsun Milletvekili eski devlet planlamacı Erhan Usta’nın hakkını vermek lazım, balık hafızaları güncelleyen detaylı bir çalışma hazırlamıştı.

  TBMM Plan ve Bütçe Komisyonu’nda 13 Kasım günü Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’nın 2025 bütçesi onaylandı. Bütçe görüşmelerinde ortaya öyle veriler döküldü ki; hakikaten hükümet ya da bakanlık bunu yapar mı diye oradaki bürokratlara sorduğumuzda aldığımız yanıt başlıktaki oldu.

  Herkesin sorduğu “Yeni yılda işçi emeklisi ve memur ne kadar zam alacak?” sorusuna şimdiden cevabımızı verelim.

Hazine ve Maliye Bakanlığı geçen hafta iki liste halinde kesinleşen vergi borçlarını ödemeyen ‘vergi yüzsüzlerini’ açıkladı.

Hemen her 5 yılda bir olduğu gibi vergisini ödemeyenlerin listesi yine ve yeniden açıklandı.

Bu ülkede hakkaniyetli bir iş yapalım derken neden ‘kantarın topuzu hep kaçırılır’ bir türlü anlamam. Hafta sonu organize sanayi bölgelerinde (OSB) yatırımları olan bir yatırımcı ile sohbet ettik. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı’nın son çıkardığı organize sanayi bölgelerine yönelik yasa değişikliğini anlattı.

2025 herkes için bir garip yıl olacak gibi görünüyor! Mesela, merkez bankası faiz indirimlerine başlamayı planlıyor mu? Sorularının yanıtını vermek zorunda kalacak. Yine asgari ücrette artış oranı ne olacak? Asgari ücretlilerin tamamı bu artışa odaklanmış. 

Ankara’da Çankaya Belediyesi tarafından ekonomik durumu iyi olmayan vatandaşlara ve öğrencilere ucuz öğlen yemeği imkanı sunmak adına kurduğu ‘Kent Lokantası’ yoğun ilgi görürken, www.baskentgazete.com.tr olarak biz de çok uzun yıllardan Ankaralılara hizmet veren Halk Ekmek Mağazalarındaki fiyatları araştırdık.

Okurlarımız zaman zaman bizlere gönderdiği yazılarda; ya eksik gördükleri uygulamaları gündeme getirmemizi ister, ya da başlarından geçen gerçekten her okuyan kişinin çok büyük olasılıkla yaşadığı konulara dikkat çekmemizi ister. Bunlardan biri de şehir hastanesinde randevusunu aldığı doktoruna ulaşmak isterken nasıl zorluklar yaşadığını anlatan Ankara’da bir dönem üst düzey görev yapan bürokratımızdan geldi.

Birden fazla işverenden ücret geliri elde edenlerin bu kazançlarının az ya da çok oluşuna bakmayan Hazine ve Maliye Bakanlığı’nın tüm ücret gelirlerini radarına aldığı ortaya çıktı.

Hacettepe Diş Fakültesi hocalarından Prof. Dr. Saadet Gökalp 2004 yılında ağız diş sağlığı profili için bir araştırma yaptı. 2018 yılında da Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü tarafından “Ağız Diş Sağlığı Profili” çalışması yaptırıldı. Her iki araştırma karşılaştırıldığı geçen 14 yılda ağız ve diş sağlığının korunması alanında bir arpa boyu yol alınmadığı ortaya çıktı.

AK Parti’nin geçen haftanın son günü TBMM’ye sunduğu savunma sanayi fonuna katkı getirecek olan Kanun Teklifi haftanın ikinci günü görüşülmeye başladı. Ancak görüşmelere geçilmesinin ardından iki saat sonra TBMM Plan ve Bütçe Komisyonu’nda son anda durduruldu.

Mülkiyeliler Birliği işletme müdürü Kadir Aydoğan, Kızılay Bölgesi’nin eski canlılığına kavuşmasını beklediklerini ifade ederek, “Çankaya ve Ankara Büyükşehir Belediyesi’ne büyük görev düşüyor” dedi.

Vergileme tekniğinde çok önemli bir usul vardır. O da vergilerin oluşturduğu bir etkinlik kaybı olan ‘aşırı vergi yükü’. Bu durum vergilerin saptırıcı etkileri sonucu ortaya çıkar ve devletin elde ettiği gelirden daha fazla bir oranda, vergi yükümlüleri üzerinde refah kaybına yol açan bir etkinsizlik durumu oluşturur. Son vergi paketindeki vergilere bakarsanız, vergilerin saptırıcı etkisinin artık geldiğini belirtelim.

  Devrimci İşçi Sendikaları Konfederasyonu (DİSK-AR) verilerine göre, Türkiye, dünyada emekliler ve sosyal korumaya (sağlık dahil) GSYH'ye oranla en az harcama yapan ülkeler arasında yerini aldı. Emeklilere GSYH'den yapılan harcamalarda dünya ortalaması yüzde 7,9 olurken, Türkiye'de bu oran yüzde 4,3 oldu.

MB Başkanı Fatih Karahan anlatırken, ‘ekonomi düzeliyor mu’ diye rakamlara odaklanıyoruz, sonra bir bakıyoruz, Cumhurbaşkanı Erdoğan “İsrail’in Filistin ve Lübnan’ın ardından gözünü dikeceği yer Anadolu toprakları” şeklinde bir açıklama ile herkeste soğuk duş etkisi yaratıyor.

Yazı dizimizin son bölümüne geldik…Eski Avrupa Merkez Bankası Başkanı ve eski İtalya Başbakanı Mario Draghi  “AB Rekabetçiliğinin Geleceği”  raporundaki önerilerin hızla uygulanmasını sağlamak amacıyla geçtiğimiz hafta Avrupa Parlamentosu Genel Kurulu’nda milletvekilleriyle paylaştı.

Geçtiğimiz bölümlerde Avrupa Birliği’nin (AB) oluşum sürecinden bu yana ciddi krizler yaşadığını, İngiltere ve ABD’nin tek güç olma hesabıyla AB’nin siyasi ve ortak para birlikteliğini bozma konusunda çaba gösterdiğine işaret etmiştik.

Eski Avrupa Merkez Bankası Başkanı ve Eski İtalya Başbakanı Mario Draghi liderliğinde hazırlanan “AB Rekabetçiliğinin Geleceği” raporunu Avrupa Parlamentosu Genel Kurulu’nda milletvekilleriyle önceki gün paylaştı. Draghi; AB’nin önündeki en öncelikli üç konunun ABD ve Çin ile AB arasındaki inovasyon farkının kapatılması, karbonsuzlaştırma hedefinin AB’nin rekabet gücü artışıyla ilişkilendirilmesini sağlayacak planın geliştirilmesi, Avrupa'nın güvenliği artırılarak AB dışındaki ekonomik güçlere olan bağımlılığın azaltılması olduğunu ifade etti.

  27 ülkeden kurulan AB oluşum sürecinden bu yana ciddi krizler yaşamasına karşın bu sıkıntıları hiçbir zaman  ‘dış güçlere’  bağlamayan bir anlayışla mücadelesini sürdürüyor.

  Avrupa Birliği (AB) oluşum sürecinden bu yana ciddi krizler yaşadı. İngiltere ve ABD’nin dünyada tek güç olma hesabıyla AB’nin siyasi ve ortak para birlikteliği konusunda hep bir karışıklık çıkardı. AB’nin iki lokomotif ülkesi Almanya ve Fransa’yı bile karşı karşıya getirerek karıştırmayı hep sürdürdü.

  Tamamlayıcı Emeklilik Sistemi’nin (TES) ne getirip götüreceğine ilişkin yazımızın ikinci bölümüne geçmeden önceki yazımızda TES ile ilgili üç farklı model üzerinde durulduğuna dikkat çekmiştik. Yazımızın bu ikinci bölümünde modelleme düzenlemelerinin risklerini ve hangi ülkelerde hangi modelin uygulandığını anlatalım.

Yeniden gündeme gelen işçinin emekçinin zaten tırpanlanmış haklarının daha da elinden alınacağı tamamlayıcı emeklilik sisteminin getirisine götürüsüne bakınca, ‘BES tutmadı, yeniden sıra TES’te’ demekten kendimi alamadım…Anlatayım…

2025-2027 dönemini kapsayan orta vadeli program açıklandı, ardından Resmi Gazete’nin mükerrer sayısında yayımlandı. Bir önceki yazımızda OVP’deki verilerin önümüzdeki 3 yıl için çok önemli olduğuna dikkat çekerek, “Bu OVP’yi iyi takip edelim, kara bulutlar öncekilere benzemiyor!” notu ile ele almıştık.

Eylül ayı ile birlikte Türkiye’de piyasalar gelecek yıla ilişkin kararlara odaklanır. Bu durum 2023 Eylül’ünde de bir önceki yılın Eylül’ünde de yaşanmıştır.

Hazine ve Maliye Bakanlığı işletmeler açısından enflasyon muhasebesi uygulamasını hayata geçirme kararı aldı. Ancak uygulamanın içeriğinde öyle çelişkiler vardı ki; bunu anlatmak için serbest muhasebeci ve mali müşavirler eylem yaptılar da seslerini ancak duyurabildiler. Sonucunu da aldılar.

Gelir İdaresi Başkanlığı (GİB) dün 2023 vergilendirme dönemine ilişkin en fazla vergi beyan eden gelir ve kurumlar vergisi mükelleflerini açıkladı. Bir şey dikkatimizi çekti! Gelir vergisi mükellefi olup da ilk 100’e giren rekortmenlerin 73’ü, kurumlar vergisi mükelleflerinin 34’ü isimlerini gizleme ihtiyacı hissetti ve açıklamadı.

Zaten derinliği olmayan bir hisse senedi piyasasına sahip olan BİST A.Ş’yi bekleyen en yeni tehlikenin kimler farkında acaba…Ama görünen o ki; yabancı yatırımcılar bu tehlikenin farkında…

AK Parti iktidara geldiğinde hesap uzmanı kökenli Kemal Unakıtan Maliye Bakanı oldu. Kendine özgü nükteli esprileri ile mesajlar verirdi. Dahası DSP-ANAP-MHP koalisyon hükümetinin yarattığı ekonomik bozulmanın ardından bir umut oldu.

  Hazine ve Maliye Bakanlığı hemen her ülkede ‘belkemiği’ olarak bilinir. Temel nedeni de bu kurumun bütçe dengesi başta olmak üzere, harcama kalemleri konusunda her zaman ‘cimri’ davranmasıdır.

Yazı dizimizi bugünkü son bölümüne gelmeden önceki bölümden bir hatırlatma yaparak başlayalım. Dünya ölçeğinde faaliyet gösteren  Vergi Adalet Ağı (Tax Justice Network)  isimli sivil toplum örgütünün Türkiye’den vergi cenneti bölgelerine ne boyutta bir kaynak aktarımı yapıldığını anlatan 2023 Vergi Adalet Durumu (State of Tax Justice 2023) raporu önemli verileri gözler önüne seriyor.

Türkiye’de büyük servetlerin, uluslararası vergi cennetlerine yapılan milyarlarca dolarlık para ve sermaye transferlerinden doğrudan yüzde 30 vergi alınmasını öngören yasa, 21 Haziran 2006’dan bu yana yürürlükte.   Ancak hem Bakanlar Kurulu’nca hem de Cumhurbaşkanlığı Hükümet Modeli döneminde liste açıklanmadı.

Hükümetin geçtiğimiz haftalarda kayıp kaçak ve vergilendirme ile ilgili yasalaşan düzenlemesi uzunca süre tartışıma konusu oldu. Ekonomi bürokrasisi vergi yasalarında değişiklikle öngörülen 100-140 milyar liralık ek vergi gelirinin kat be kat üzerinde vergi gelirinin, vergi cennetlerine giden kaynakların önlenmesi ile her yıl düzenli şekilde sağlamanın olanaklı olduğunu dile getiriyor.

Ekonomide öyle bir türbülans yaşanıyor ki; bir yandan bütçe dengesinin sağlanması için zam yapılıyor. Diğer yandan ülkenin en önemli ekonomik aktivitesi olan tarımsal üretimde iflasların yaşanması önlenemiyor.

Kamu kurum ve kuruluşlarının yönetim ve denetim kurulu üyeliklerinde görev alan bürokratlara verilecek üyelik ücretine getirilmesi planlanan sınırlama daha başlamadan iktidar kanadından geri döndü. Sınırsız kurul üyelik ücretlerine 98 bin 41 lira gibi bir sınır getirilmesi ve yürürlük tarihinin de 1 Eylül olması planlanıyordu.

  Enflasyonun yüksek olduğu bir dönemde asgari ücrette artış yapılmadığı için geçim standartlarının ciddi şekilde bozulduğu Türkiye’den, ‘Asgari ücreti siz belirleyin’ teklifi gelirse ILO’nun nasıl bir yol izleyeceğini ve diğer ülkelerdeki yöntemi sorduk?

Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO) Türkiye Direktörü Yasser Ahmad Hassan ile birkaç gazeteci ILO’nun faaliyetlerini konuşma imkanı bulduk. ILO’nun gündemi çalışma hayatı olunca biz de günlerdir tartışılan asgari ücret konusunda ILO’nun değerlendirmelerini merak ettik.

  Hazine ve Maliye Bakanlığı bürokratlarının, siyasi iradenin destek vermesi halinde garsonların bahşişinin bile vergilendirilebileceğini adeta ‘sinekten yağ çıkarılabileceğini’ gösterdikleri paket TBMM Plan Bütçe Komisyonu’nda gece yarısı saat 03.00’da kabul edilerek Genel Kurul safhasına geldi.