Cemil Cahit Saraçoğlu ile Eko-Politik

Akaryakıt ürünlerinden 1 Haziran 2026 Pazartesi günü motorine 7,25 TL, benzinde 1.38 TL indirim bekleniyor.  Motorinde tahminimiz indirim tutarının tamamının pompa fiyatlarına yansıyacağı yönünde. Ancak motorin ile benzin arasında uzun süreden sonra ilk kez denklem değişebilir...

  Ortadoğu’da patlayan her savaş için aynı hikâye anlatılır: “Güvenlik”, “istikrar”, “barışın korunması”… Ama artık bunu sağır sultan bile duymuştur: Bu savaşların çoğu güvenlik için değil, düşen kârları yeniden yükseltmek için çıkar.

Türkiye, sermaye hareketlerinin serbest bırakıldığı 1989 yılından bu yana birçok ekonomik sarsıntı yaşadı. 1994 krizi, 2000–2001 finansal çöküşü , 2008–2009 küresel krizi ve son olarak 2018–2022 kur ve enflasyon dalgası … Her krizin nedeni farklıydı. Ama sonuçları neredeyse aynıydı: yüksek enflasyon, daralan üretim, yükselen işsizlik ve toplumun satın alma gücünde sert düşüş. Şimdi ise Türkiye bambaşka bir riskle karşı karşıya.

Ortadoğu’da yükselen savaş tamtamları yalnızca bölgeyi değil, dünya ekonomisinin kırılgan damarlarını da titretiyor. İran’a yönelik baskı ve saldırı söylemleri sürerken, Washington’un dünyaya anlattığı hikâye yine aynı: “nükleer tehdit.” Oysa İran’ın nükleer programının temelleri, bizzat Batı’nın açık desteğiyle, Şah Rıza Pehlevi döneminde atılmıştı.

İsrail-ABD-İran üçgenindeki gerilimin şimdilik daha fazla tırmanmayacağı görülüyor. İran’ın Hürmüz Boğazı’nı kapatma tehdidi sert bir siyasi mesaj olabilir. Ancak ekonomik gerçekler bu tehdidin uygulanabilir olmadığını gösteriyor. Böyle bir hamle:Küresel ekonomiyi sarsar, Çin’i rahatsız eder, Ama en ağır faturayı yine İran’a keser. Hazine 3 gün özellikle bekledi

Türkiye 1980’li yıllardan bu yana yeraltı kaynaklarının özel sektöre, dahası yurtdışı kaynaklı özel sektöre açtığından bu yana, kırsal alanda vatandaşla maden şirketi arasındaki çatışma da bir türlü sona ermedi. 1978 yılında CHP lideri Bülent Ecevit’in Türk madenlerinin hepsini kamulaştırmasıyla sektöre çeki düzen verileceği umudu oluşmuştu. Ancak 2 yıl sonra askeri cunta Ecevit’in kamulaştırma kararını kaldırarak, şirketlere verilmesinin önünü açtı. Yeni dönem CHP’sinin Genel Başkanı Özgür Özel’in de iktidara geldiği zaman maden sahalarını yeniden kamulaştırma kararında olduğunu belirtelim. Çünkü son yıllarda kömür, altın kaynaklarının yerli/yabancı şirketlere peşkeş çekildiği yönüyle eleştiriliyor.

Okurlardan bir süredir Brent Petrolün varil fiyatının 63 dolarlara düşmesine karşın Türkiye’de akaryakıt ürünlerinin litresinin 45 TL seviyesinden neden gerilemediği yönündeki soruları yine arttı.

Akaryakıt fiyatları tarımdan, sanayiye üretimde oldukça önemli bir girdi. Dolayısıyla enflasyon üzerinde de hatırı sayılır bir etkisi var. Ancak ürün fiyatının döviz kuruna, yurtdışı fiyat hareketlerine bağlı oluşu, kullanım sıklığının fazlalığı gibi etkenler nedeniyle enflasyon üzerindeki etkisinin bu iniş-çıkışından dolayı hissedilmesi zayıf olabiliyor.

Akaryakıt fiyatlarında Ocak ayında yaşanan hareketliliği biraz anlatmak istiyorum. 2024 yılı hakikaten zor başladı.

Türkiye yenilenebilir enerji sektörünün yüzde 95’ini temsil eden Enerji Yatırımcıları Derneği (GÜYAD) önümüzdeki Şubat ayında yenilenebilir enerji alanında önemli bir zirve gerçekleştirecek.  Dernek Başkanı Cem Özkök, Türkiye’nin 2035 ve 2053 ulusal enerji planlamasına hazırlanması için, sektörün değişen ekonomik koşullara ve finansmana erişimini kolaylaştıracak tedbirleri acilen sağlaması gerektiğini söyledi.

Meğer Türkiye her yıl 100 milyar dolar seviyesine ulaşan enerji ithalatında dışa bağımlılıktan kurtulmak için geliştirdiği alternatif enerji kaynaklarına bir yenisini daha ekleme yolunda önemli bir mesafe kaydetmiş.

Yılın son haberini akaryakıtta ÖTV artışı ve dizelde indirim var mı sorusuna verelim:

Yurt içi akaryakıt satışlarında ilk sırada bulunan Petrol Ofisi (PO), büyüme stratejisi kapsamında BP Türkiye Dağıtım bölümünün satın alınması ile ilgili geçtiğimiz yaz aylarından bu yana görüşüyordu. 15 Kasım 2023 akşamı taraflar arasında anlaşmanın sağlandığı öğrenildi.  Satış tutarı konusunda açıklama yapılmasından kaçınılırken, sektörde rakamın 1 milyar 170 milyon Euro olduğu dile getiriliyor.

Filistin ve İsrail petrol üreticisi olmasa da Orta Doğu Bölgesi’nin, küresel petrol arzının yaklaşık 3’te1’ini karşılıyor olması nedeniyle, İsrail ve Filistin savaşının yarattığı risk algısı petrol fiyatlarının artışını tetikliyor. 

Birçok üründe girdi maliyetlerini artıran önemli bir unsur olan akaryakıt fiyatları, hafta başından bu yana düşüş eğilimine geçti. Beyaz ürün olarak da bilinen benzin ve motorin fiyatları 40 liralara dayanmıştı.

Ülkeler, değişik vergi yöntemi izlediklerinden akaryakıt fiyatları, farklılık gösteriyor. Akaryakıt ürünlerinde, ÖTV tutarının Cumhurbaşkanı tarafından 5 katına kadar artırılması yetkisi eklendi. 7456 sayılı kanunla, akaryakıttaki ÖTV maktu tutarları, 5 lira artırıldı. Akaryakıtta fiyatların düşme ve yükselmesinde yurtdışı gelişmeler önemli rol oynarken, ayrıca içerideki kurların aşırı yükselişi de etkili oluyor.

  Sanayi, termik santraller ve ticari binalarda ortaya çıkan ve havaya salınan atık ısıdan yılda 650 milyon dolar kazanç sağlanabileceği, 3,8 milyon hanenin ısınma ihtiyacının karşılanabileceği hesap edildi. Bu tasarrufla yılda 4 milyon binek türü aracın yarattığı karbon emisyonunın da önlenebileceği de ortaya çıktı.

Sosyal medya hesaplarımız üzerinden gelen sorulara cevap niteliğinde petrol fiyatları ile ilgili bir bilgi notu: - Rusya'dan yüzde 25-30 indirimli akaryakıt almaya devam ediyor mu ülkemiz?

Akaryakıt ürünlerinden benzin ve motorinde maktu tutar 5 lira artırıldı. LPG/Otogaz'da ise 4 lira artırıldı. Uzun yıllardır motorinde 2,05, benzinde 2,52 aralığında olan maktu tutarlar ilk kez sırasıyla 7,05 ve 7,52'ye çıkarıldı.

Akaryakıtta ÖTV artışı ihtiyaç olduğunda yürürlüğe girecek, ancak otomatik olan ÜFE artışı Ocak 2024 tarihine kaldı.