EYT’de gözden kaçan tarih: 23 Mayıs 2002! Ya daha önce işe girenlerin hakkı ne olacak?

Değerli okurlardan sıkça gelen bir soru var. Bugünkü yazımızda bu konu hakkında edindiğimiz hukuki değerlendirmeleri paylaşalım.

Konu 1999 yılında emekli yaşıyla ilgili yapılmış olan düzenlemelerin Anayasa Mahkemesi tarafından iptal edilmesi ve emekli yaşıyla ilgili sonraki düzenlemelerin 2002 Mayıs ayından sonra uygulanmaya başladığı gerekçesiyle 2002 Mayıs ayından önce işe başlamış olanlar için yeni EYT hakkı getirilmesi…

Sözü edilen konu, Türkiye’de EYT kapsamının 8 Eylül 1999 tarihinden önce işe girenlerle sınırlandırılmasının Anayasa’ya uygun olup olmadığı ve 2002 yılında yapılan düzenlemenin yeni bir EYT hakkı doğurup doğurmayacağı tartışmasıdır.

Bu iddianın hukuki bir dayanağı var; ancak bundan otomatik olarak yeni bir EYT hakkı doğduğu sonucu çıkmıyor.

Konuyu üç ayrı başlıkta değerlendirmek gerekiyor.

1. 1999 yılında ne oldu?

8 Eylül 1999 tarihinde yürürlüğe giren 4447 sayılı Kanun ile emeklilik koşulları değiştirildi. Daha önce belirli sigortalılık süresi ve prim gününü doldurarak emekli olabilen kişilere yaş şartı getirildi; mevcut sigortalılar için de kademeli geçiş düzenlemesi yapıldı.

Anayasa Mahkemesi, 23 Şubat 2001 tarihli E.1999/42, K.2001/41 sayılı kararıyla, bazı kademeli geçiş hükümlerini Anayasa’ya aykırı bularak iptal etti. Kararda özellikle hukuki güvenlik, eşitlik ve sosyal devlet ilkeleri bakımından sorunlar ele alındı.

İşte tartışmanın düğümlendiği nokta da burada ortaya çıkıyor: Emeklilik koşullarının farklı tarihlerde değişmesi, sigortalılar arasında yeni bir adalet tartışmasını beraberinde getirmiyor mu?

2. 23 Mayıs 2002 tarihi neden önemli?

Anayasa Mahkemesinin iptal kararından sonra, emeklilik şartlarının yeniden düzenlenmesi amacıyla 4759 sayılı Kanun çıkarıldı. Bu kanun 23 Mayıs 2002 tarihinde kabul edildi ve ilgili emeklilik hükümlerinde yeni bir kademelendirme yapıldı.

Burada önemli bir ayrım var!

1999: Emeklilik yaşını ve geçiş koşullarını değiştiren 4447 sayılı Kanun yürürlüğe girdi.

2001: Anayasa Mahkemesi bazı geçiş hükümlerini iptal etti.

23 Mayıs 2002: 4759 sayılı Kanun ile yeni geçiş düzenlemesi yapıldı. Bazı emeklilik koşullarının belirlenmesinde bu tarih esas alındı.

Ancak burada altı çizilmesi gereken bir gerçek var: 23 Mayıs 2002’den önce işe başlayan herkesin otomatik olarak yeni bir EYT hakkına sahip olduğunu söylemek, mevcut mevzuat açısından mümkün değil.

Buna rağmen, 1999’da başlayan değişiklikler, Anayasa Mahkemesinin iptal kararı ve sonrasında yapılan düzenlemeler birlikte ele alınarak hukuki güvenlik ve eşitlik ilkeleri yönünden tartışılabilir.

Çünkü vatandaşın aklındaki soru oldukça açık: Emeklilik şartları değişirken, çalışma hayatına daha önce başlamış kişilerin beklentileri ve hukuki durumları nasıl korunmalı?

Dolayısıyla 23 Mayıs 2002 tarihi, özellikle 1999 öncesi sigortalıların hangi kademeli emeklilik koşullarına tabi olacağını belirlemek bakımından önemlidir.

3. 2002 Mayıs ayından önce işe başlayanlara yeni EYT hakkı verilebilir mi?

Hukuken tartışılabilecek bir iddia olmakla birlikte, mevcut mevzuata göre yalnızca 23 Mayıs 2002'den önce işe başlamış olmak yeni EYT hakkı kazandırmıyor. Bunun temel nedeni, 2023 yılında çıkarılan 7438 sayılı EYT Kanunu'nun kapsamını 23 Mayıs 2002 tarihine göre değil, esas olarak 8 Eylül 1999 ve öncesinde sigortalı olanlara ilişkin mevzuat hükümlerine göre belirlemesidir.

Kanunun Geçici 95. maddesi, yaş şartını kaldırırken diğer emeklilik koşullarının yerine getirilmesini korudu.  

Burada iki farklı hukuki iddiayı birbirinden ayırmak gerekir:

Birinci iddia: 1999 düzenlemesinin bazı hükümlerinin iptal edilmiş olması, emeklilik koşullarının hukuka uygun ve adil biçimde yeniden düzenlenmesini gerektirir.

İkinci iddia: 2002 Mayıs ayından önce işe başlayan herkesin yaş şartı kaldırılarak emekli edilmesi gerekir.

Birinci iddia, Anayasa Mahkemesinin kararlarıyla ilişkilendirilebilecek bir hukuki tartışmadır. Ancak ikinci iddia, mevcut kanunlardan doğrudan çıkarılamaz. Bunun için yeni bir kanuni düzenleme veya kişinin durumuna uygun somut bir yargı kararı gerekir.

Ayrıca, 4759 sayılı Kanun ile yapılan düzenlemenin kendisi de Anayasa Mahkemesinin incelemesine konu olmuş; Mahkeme 2004 tarihli E.2003/18, K.2004/88 sayılı kararında incelenen 44 yaş koşulunu Anayasa'ya aykırı bulmamıştır. Bu nedenle, 2002 düzenlemesinin tamamının iptal edildiği şeklindeki bir yorum da doğru değildir.

Dolayısıyla mesele, yalnızca belirli bir tarihten önce işe girenlere yeni bir hak verilip verilmeyeceği değil; emeklilik sistemindeki geçiş hükümlerinin ne ölçüde adil ve öngörülebilir olduğudur.

4. Bu konuda hukuki başvuru yapılabilir mi?

Evet, somut durumun özelliklerine göre hukuki inceleme yapılabilir. Ancak yalnızca 2002 Mayıs ayından önce işe giriş tarihine dayanarak yeni EYT hakkı bulunduğunu söylemek mümkün değildir.

Peki, Emeklilikte Adalet Nasıl Sağlanacak?

23 Mayıs 2002’den önce işe başlayanlar için yeni bir EYT hakkı doğduğu bugün itibarıyla kesinleşmiş bir hukuki sonuç değildir. Ancak bu tarihin ve önceki yasal değişikliklerin emeklilik hukuku bakımından yeniden değerlendirilmesi talebi, kamuoyunda tartışılabilecek bir konudur.

Peki, yıllarca çalışmış, prim ödemiş ve emeklilik hayali kurmuş vatandaşlar arasındaki farklılıklar nasıl giderilecek? 

Bu sorunun yanıtı, yalnızca geçmişte yapılan düzenlemelerde değil; bugün hukuki güvenliği, eşitliği ve sosyal adaleti nasıl yorumladığımızda da saklı. Çünkü emeklilikte adalet tartışması, sadece bir yaş hesabı değil, milyonlarca insanın emeği ve geleceği meselesidir.